A Convención Internacional sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade cumpre vinte anos como o instrumento xurídico máis potente para garantir a dignidade do colectivo. Desde a súa adopción en 2006, este tratado supuxo un cambio de paradigma histórico: pasouse dunha visión asistencialista a recoñecer ás persoas con discapacidade como titulares plenos de dereitos, protagonistas das súas propias decisións en igualdade de condicións.
O impacto da Convención en España é indubidable. Estes 20 anos traducíronse en avances lexislativos cruciais, como a reforma do artigo 49 da Constitución ou a modificación da capacidade xurídica para substituír a incapacitación por un sistema de apoios á toma de decisións, consolidando o enfoque de dereitos humanos na discapacidade e contribuíndo a unha maior conciencia institucional e social sobre as obrigas derivadas do tratado.
Unha conquista colectiva
O Comité Español de Representantes de Personas con Discapacidad (CERMI) fixo estes días público o seu manifesto con motivo do 3 de maio de 2026, Día Nacional en España da Convención Internacional sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade.
Como membros integrantes do CERMI, Down Galicia fai seu este manifesto, destacando que a Convención é “unha guía e unha conquista colectiva”. O documento subliña os seguintes fitos acadados nestas dúas décadas grazas á presión do tecido asociativo:
- Fortalecemento do recoñecemento xurídico de dereitos e maior participación na gobernanza pública.
- Progresos en accesibilidade universal e acceso ao emprego e protección social.
- Dereito á vida independente, impulsando procesos de desinstitucionalización con apoios personalizados.
- Visibilidade e toma de conciencia, eliminando prexuízos e recoñecendo o valor da diversidade humana.
Con todo, o CERMI advirte que, pese aos avances acadados, aínda persisten “barreiras estruturais e situacións de discriminación que esixen manter e reforzar o compromiso colectivo coa plena aplicación da Convención”.
As principais brechas sitúanse en ámbitos crave como a accesibilidade universal, a educación inclusiva, o emprego, a vida independente ou a protección social. Aínda que existen avances formais, a falta de recursos, a aplicación territorial desigual e a ausencia de mecanismos efectivos de esixibilidade fan que moitos dereitos non se traduzan aínda en condicións de vida plenamente inclusivas.
Acceso ao manifesto completo en galego premendo nesta ligazón.
Acceso ao manifesto en castelán, lectura fácil ou lingua de signos premendo neste enlace.
As demandas de Down Galicia: Cara a unha inclusión real
Máis alá dos logros teóricos, dende a Federación Down Galicia sinalamos que o camiño cara á igualdade real en Galicia aínda presenta desafíos urxentes que deben ser abordados polas administracións:
- Educación inclusiva sen excepcións: Demandamos que a escola ordinaria sexa a opción garantida para todo o alumnado, eliminando a segregación e dotando aos centros dos recursos e apoios necesarios para que ningún neno ou nena quede atrás.
- Aposta polo emprego ordinario: É vital fomentar a contratación de persoas coa síndrome de Down e outras discapacidades intelectuais en empresas ordinarias a través de programas como Emprego con Apoio, garantindo a súa independencia económica e social. Así mesmo, é necesario anticipar a idade de xubilación das persoas coa síndrome de Down, fundamentándose no principio de proporcionalidade tendo en conta á esperanza de vida do colectivo con respecto á poboación xeral.
- Atención ao envellecemento prematuro: As persoas coa síndrome de Down presentan un proceso de envellecemento máis temperá e acelerado, que require protocolos de saúde específicos e recursos que respecten o seu desexo de seguir vivindo na súa contorna.
- Atención temperá de calidade: Garantir o acceso universal e gratuíto desde os primeiros días de vida, xa que é a base para o desenvolvemento de capacidades e a futura autonomía.
- Dereito á vida independente e á autonomía persoal: Esiximos a consolidación de políticas que garantan o dereito das persoas coa síndrome de Down e outras discapacidades intelectuais a elixir onde, como e con quen vivir. É imprescindible transitar dun modelo asistencial cara a un sistema de apoios personalizados e procesos de desinstitucionalización, facilitando o acceso a vivendas na comunidade e á figura do asistente persoal como motor de independencia.
- Ocio inclusivo: Reivindicamos o dereito a gozar do tempo libre nos mesmos espazos que o resto da cidadanía, evitando actividades segregadas que limitan a súa interacción social.
En definitiva, demandamos o dereito a participar activamente en todos os ámbitos da vida social, asegurando que as persoas coa síndrome de Down e outras discapacidades intelectuais poidan utilizar os mesmos recursos e servizos que o resto da poboación. Isto implica eliminar as barreiras visibles e invisibles que aínda persisten no acceso á educación, ao emprego, á cultura, ao deporte ou aos servizos públicos, garantindo unha inclusión efectiva que recoñeza a importancia da diversidade.
Desde a Federación Down Galicia queremos recordar que a plena igualdade tan só será posible mediante o cumprimento íntegro dos principios e obrigas recollidas na Convención, eixo fundamental das políticas públicas inclusivas.